rus
Co zmieniło się w dostępie do NFZ 5 marca 2026 roku i jakie zostały realne opcje
Do 5 marca 2026 roku każda osoba z numerem PESEL i statusem UKR miała automatyczny bezpłatny dostęp do NFZ na mocy specustawy z 2022 roku o pomocy obywatelom Ukrainy. Ta specustawa została zastąpiona stałą ustawą o udzielaniu ochrony cudzoziemcom, a wraz z nią zawężono krąg osób uprawnionych do bezpłatnego leczenia. Od tej daty prawo do bezpłatnego NFZ z samego tytułu PESEL UKR mają już tylko: osoby małoletnie, kobiety w ciąży i w okresie połogu, osoby, które były ofiarami tortur lub gwałtu, oraz mieszkańcy ośrodków zbiorowego zakwaterowania dla uchodźców. Dla większości dorosłych, pracujących osób ze statusem UKR ten automatyczny dostęp się skończył. Pomoc ratująca życie w nagłych przypadkach pozostaje bezpłatna dla każdego bez względu na status, ale to nie to samo co wizyta u lekarza rodzinnego, u specjalisty czy leczenie planowe.
Sam status ochrony czasowej nie zniknął 5 marca 2026 roku, zmienił się tylko zakres bezpłatnej opieki związanej z tym statusem. Na poziomie unijnym ochrona czasowa dla obywateli Ukrainy obowiązuje co najmniej do 4 marca 2027 roku, a wstępna decyzja Rady UE z 2026 roku przewiduje jej przedłużenie o kolejny rok, do 4 marca 2028 roku, dla osób, które status posiadały już wcześniej. Zasady utrzymania statusu wynikają z polskich przepisów i decyzji UE i mogą się zmieniać, dlatego aktualne warunki sprawdzaj na gov.pl i udsc.gov.pl.
W praktyce zostają trzy realne ścieżki dostępu do leczenia. Pierwsza to zatrudnienie: umowa o pracę daje pełny dostęp do NFZ od pierwszego dnia, a umowa zlecenie zwykle też go daje, bo składka zdrowotna jest obowiązkowa niemal z każdego zlecenia (wyjątek: studenci dzienni poniżej 26 roku życia są z niej zwolnieni). Umowa o dzieło dostępu do NFZ nie daje w ogóle, chyba że jest zawarta z własnym pracodawcą jako dodatek do już istniejącej u niego umowy o pracę. Drugą ścieżką jest dobrowolne ubezpieczenie w NFZ: umowa bezpośrednio z oddziałem NFZ i samodzielne opłacanie składki niezależnie od zatrudnienia. Jej wysokość zależy od podstawy wymiaru, więc dokładną kwotę warto sprawdzić bezpośrednio w NFZ. Trzecia ścieżka to prywatne ubezpieczenie zdrowotne, kupowane samodzielnie na rynku, niezależnie od statusu pobytowego czy formy zatrudnienia.
- Specustawa daje automatyczny bezpłatny dostęp do NFZ
- Automatyczny bezpłatny dostęp nie obowiązuje już wszystkich
- Status ochrony czasowej UE przedłużono
Karta CUKR: trzyletnia ścieżka pobytowa i jej wpływ na ubezpieczenie
CUKR to potoczna, nieoficjalna nazwa (nie jest to ustawowy skrót, warto to od razu zaznaczyć) karty pobytu z adnotacją „Poprzednio posiadacz ochrony czasowej”: trzyletniego zezwolenia na pobyt czasowy dla osób z historią statusu UKR. Wnioski składa się przez portal MOS, który otworzył się 4 maja 2026 roku i działa do 4 marca 2027 roku, a opłata za wniosek wynosi 440 złotych.
Aby wystąpić o kartę CUKR, trzeba spełnić łącznie kilka warunków: mieć aktywny status UKR w dniu złożenia wniosku, mieć aktywny status UKR w dniu 4 czerwca 2025 roku (to konkretna data graniczna, nie sam fakt posiadania statusu kiedykolwiek), mieć aktywny status UKR w dniu wydania decyzji, oraz mieć łącznie co najmniej 365 dni ze statusem UKR w historii pobytu. Karta daje pełny dostęp do rynku pracy bez dodatkowych zezwoleń, prawo prowadzenia działalności gospodarczej na takich samych zasadach jak obywatele Polski, możliwość podróżowania po całej strefie Schengen, a okres jej posiadania liczy się do przyszłego pobytu rezydenta długoterminowego UE.
Uzyskanie karty CUKR kończy status ochrony czasowej, i to jest zmiana, którą trzeba mieć na uwadze przy planowaniu ubezpieczenia. Osoba przechodzi wtedy do standardowego reżimu prawnego dla cudzoziemców, również w zakresie ochrony zdrowotnej: traci dostęp do NFZ związany ze statusem UKR, razem z wyjątkami dla dzieci, kobiet w ciąży i pozostałych grup, jeśli z nich korzystała, i znajduje się w takiej samej sytuacji ubezpieczeniowej jak każdy inny posiadacz karty pobytu. Oznacza to, że przy kolejnym wniosku pobytowym, na przykład opartym na zatrudnieniu według art. 114 ustawy o cudzoziemcach, potwierdzenie ubezpieczenia zdrowotnego przestaje być tylko praktyczną potrzebą, a staje się formalnym wymogiem samego wniosku, dokładnie tak jak dla każdego innego cudzoziemca.
Gdy sytuacja zaczyna wyglądać jak standardowy pobyt
Jeśli po karcie CUKR składasz kolejny wniosek pobytowy, na przykład w oparciu o zatrudnienie zgodnie z art. 114 ustawy o cudzoziemcach, obowiązuje już inny wymóg ubezpieczeniowy niż ten opisany wyżej: albo ubezpieczenie zdrowotne w rozumieniu ustawy o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych (czyli NFZ, najczęściej automatyczne przy legalnym zatrudnieniu), albo potwierdzenie prywatnego ubezpieczyciela, że pokrywa koszty leczenia w Polsce. Osobny program pod ten wymóg oferuje ubezpieczyciel Kniazha: w kalkulatorze wybierz lokalizację „Jestem za granicą”, a potem ręcznie wskaż właśnie Kniazha z zawężonej listy ubezpieczycieli, która się wtedy pojawi. Jeśli natomiast to nie Ty, tylko ktoś z Twojej rodziny dopiero planuje wyjazd do Polski i potrzebuje standardowej wizy, Schengen typu C albo krajowej typu D, do pracy lub na naukę, mamy o tym osobny materiał z pełnym wyjaśnieniem różnicy między ubezpieczeniem na wizę a ubezpieczeniem na kartę pobytu:
Ubezpieczenie na kartę pobytu a ubezpieczenie na wizę: czym się różnią i które jest Ci potrzebne
Ubezpieczenie na wizę do pracy w Polsce
Zadbaj o dostęp do leczenia, zanim będzie pilnie potrzebny
Sprawdź najpierw, czy Twoja obecna forma zatrudnienia już daje dostęp do NFZ: umowa o pracę i większość umów zlecenie zapewniają go automatycznie. Jeśli nie pracujesz na takiej umowie albo masz umowę o dzieło, zostają dwie opcje: dobrowolne ubezpieczenie bezpośrednio w oddziale NFZ albo prywatna polisa zdrowotna. Nie czekaj na pierwszą poważniejszą wizytę u lekarza, bo poza przypadkami ratującymi życie koszt leczenia bez jednej z tych opcji w całości spada na Ciebie. Napisz do nas, jeśli chcesz porównać warianty prywatnego ubezpieczenia dopasowane do Twojej sytuacji.
Sprawdź ofertę ubezpieczenia